Kultura e avancuar skoceze i pengoi romakët të merrnin të gjithë Britaninë

Dëshmitë e reja arkeologjike tregojnë se Muri i Hadrianit në Britani nuk ishte një shkak, por një pasojë e dallimeve kulturore që tashmë lulëzuan midis dy territoreve që më vonë do të bëheshin Skoci dhe Angli.

Që nga koha e pushtimit romak të Britanisë në shekullin e parë, një stereotip i gabuar pohon se kulturat e lashta skoceze ishin barbare dhe shumë të dhunshme. Megjithatë, të gjitha dëshmitë arkeologjike sugjerojnë se kulturat e epokës së hekurit, në veri të kufirit modern Skoci/Angli, ishin relativisht më të avancuara kulturalisht se të gjitha kulturat përreth në Evropë.

Një studim i ri i modeleve të shpërndarjes së llojeve të vendbanimeve të lashta në Britaninë veriore ripohon këtë pamje të shfaqur, se kulturat parahistorike në Skoci jetonin të lira nga kaosi social dhe luftërat fisnore, që e bënë Anglinë dhe Francën e lashtë relativisht të lehtë për t’u marrë nga romakët.

Hadriani ndërtoi një mur për të ndarë Britaninë Romake dhe për të mbrojtur fundin e perandorisë

Romakët përcaktuan vetëm dallimet kulturore ekzistuese

Muri i Hadrianit, ose “Vallum Hadriani” në latinisht, ishte një fortifikim mbrojtës që ndau provincën romake të Britanisë në dysh. Me gurët e parë që u vendosën në vitin 122 pas Krishtit, në mbretërimin e perandorit Hadrian, muri shtrihet 73 milje (117.5 kilometra) përgjatë asaj që është sot Anglia veriore.

Struktura historike e shkatërruar u caktua si një sit i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s në 1987. Tradicionalisht, arkeologët dhe historianët mendonin se romakët ishin të parët që ndanë Britaninë e lashtë dhe se muri shkaktoi dallimet që çuan në përplasjet e mëvonshme midis dy kulturave të individualizuara.

Megjithatë, hulumtimi i publikuar rishtazi tregon se popujt e Skocisë dhe Anglisë së hershme ‘ishin divergjent kulturalisht’ shumë kohë përpara se Hadriani të ndante terrenin.

Ndryshimet në gjerësi, ndryshime në qëndrime

Profesor Ronan Toolis nga GUARD Arkeologji botoi studimin e tij të ri “Ndryshimi i këndvështrimeve në Skocinë e mijëvjeçarit të parë”, në Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland.

Studiuesi identifikoi ‘divergjencën kulturore’ midis veriut dhe jugut të Britanisë në parahistori, që ekzistonte shumë kohë përpara se të vinin romakët. Për më tepër, këto dallime u përforcuan dhe ekzistonin përtej periudhës mesjetare, sipas Dr Toolis.

Ndërmjet shekujve 4-2 para Krishtit, u ndërtuan struktura të lashta, duke përfshirë kullat rrethore prej guri, dunat, krannogët dhe terrenet jugore, dhe Toolis i hodhi në hartë të gjitha nga veriu i Skocisë së sotme në veri të Anglisë. Në këtë moment ai vuri në dukje ‘ndryshime të mëdha kulturore’, midis atyre që jetonin në veri dhe në jug të zonës Tweed-Solway, përpara se romakët të ndanin fizikisht territorin me muret e tyre.

Hartat e shpërndarjes së crannogs, suuterrains, brochs dhe duns

 

Epoka Hadrian vs Skocisë së epokës së hekurit

Pasi shkatërruan forcat luftarake indigjene në Achaea (Greqi), Judea (Lindja e Mesme) dhe rajonin bregdetar të Afrikës së Veriut, romakët përfshinë Hispania (Spanjë) Gallia (Francë) dhe formuan provincën romake të Britanisë, pasi pushtuan Anglinë dhe Uellsin.

Romakët i mundën të gjitha këto mbretëri për shkak të strukturave të tyre të dobëta të paorganizuara fisnore, veçanërisht në Angli, por studimi i ri sugjeron se dështimi i romakëve për të marrë Skocinë ka të bëjë ndoshta më shumë me “natyrën e shoqërisë së epokës së hekurit në Skoci”.

Spekulohet se grupimet e hershme të kullave rrethore prej guri në Skocinë e ulët përfaqësojnë “një pararendës të epokës së hekurit për familjet më të shquara që u shfaqën në shekujt 5-7 pas Krishtit”.

Dr Toolis mendon se këto grupe kullash pasqyrojnë se si Skocia e epokës së hekurit po “përsëritte një proces të familjeve që fitonin fuqi dhe status që u ishte ndalur zhvillimi, qoftë për shkak të agresionit romak ose për shkak të trazirave të brendshme shoqërore, gjatë shekujve të hershëm të erës sonë”.

Identiteti kombëtar është një guaskë e vështirë për t’u çarë

Disa nga grupet e njerëzve të Skocisë së hershme u identifikuan si britanikë, ndërsa të tjerët ndoqën zakonet e Piktëve ose skocezëve, por që të tre ndanin tipare kulturore unike për atë që është Skocia e sotme, dhe jo me më shumë kultura fisnore në jug.

Dhe ndërsa kulturat veriore ndryshonin nga ato në jug të Britanisë, po ashtu ndryshonin edhe nga njëra-tjetra, por ajo që duket se ka ekzistuar të paktën që nga shekulli i 2-të është një ndjenjë e fortë e identitetit kombëtar, diçka që është ende shumë e pranishme në shumicën e skocezëve sot./ancient origins

Përgatiti në shqip kumtari.al

 

 

 

Read Previous

A e dinit?

Read Next

Greqi, nis vaksinimi i fëmijëve 5-11 vjeç, 29-mijë prenotime