40 vjet HIV/AIDS: Përparimi i një pandemie

Ishte qershor 1981 kur mjekët amerikanë filluan të shkruanin për herë të parë për një sëmundje të panjohur që dukej se po prekte të rinjtë homoseksualë. Ata burra kishin qenë të shëndetshëm. Nuk kishin kushte të tjera ekzistuese. Por para se ta dinim, HIV/AIDS do të bëhej pandemia më vdekjeprurëse e fundit të shekullit të kaluar.

Një sëmundje e rrallë e mushkërive shkakton shqetësim

Në fillim të pandemisë, shumica e rasteve të HIV/AIDS trajtoheshin si një formë e rrallë e inflamacionit të mushkërive. Pacientët që paraqiteshin me këtë sëmundje të re kishin ethe. Por ata gjithashtu u paraqitën me gjëndra limfatike të fryra, një sistem imunitar të dobësuar dhe sarkoma e Kaposit – një lloj kanceri që shkakton lezione të lëkurës. Shumica e pacientëve – meshkuj dhe femra – vdiqën. Dhe në vitin 1982, sëmundja mori një emër: SIDA, ose Sindroma e Fituar e Mungesës së Imunitetit.

Shkencëtarët izolojnë virusin

Në 1983, Luc Montagnier dhe Françoise Barré-Sinoussi izoluan virusin. Dy virologët francezë, që punojnë në Institutin Pasteur në Paris, fituan çmimin Nobel për Mjekësi në vitin 2008. Kjo çoi në një mosmarrëveshje të hidhur me një studiues amerikan të quajtur Robert Gallo, i cili pretendoi se zbulimi ishte i tij derisa e tërhoqi atë pretendim në 1991.

Megjithatë, nuk bëhej fjalë vetëm për zbulimin apo çmimin Nobel. Bëhej fjalë gjithashtu për patentën ose të drejtën e autorit në një test antitrupash që zbulonte infeksionet me HIV. Ky test u përhap në vitin 1984 dhe tregoi se virusi po prekte gjithnjë e më shumë njerëz.

Viruset nuk bëjnë dallime

Nuk kaloi shumë kohë para se virusi të fillonte të përhapej ndërkombëtarisht. Rastet e para në Gjermani u diagnostikuan në vitin 1982. Më pas filloi të dilte informacioni se virusi po prekte muzikantë, fotografë dhe aktorë të famshëm, përfshirë yllin e Hollivudit Rock Hudson. Hudson vdiq nga HIV/AIDS në 1985 dhe thuhet se kjo ndryshoi perceptimin e publikut për gjendjen. Nga fundi i viteve 1980, njerëz të tjerë të shquar po flisnin publikisht për përvojat e tyre të jetesës me HIV. Por shumica e njerëzve mesatarë me HIV pozitiv – ata pa famë dhe të famshëm – përjetuan diskriminim dhe stigmë sociale.

SIDA bëhet një pandemi

Shkalla e infektimit vazhdoi të rritet. Shumica e infeksioneve u gjurmuan tek seksi. Disa u gjurmuan edhe nga transfuzionet e gjakut. Dhe ndërsa gjendja mund të ketë filluar të prekë vetëm partnerët e të njëjtit seks, nuk kaloi shumë kohë para se të prekeshin edhe çiftet e seksit të përzier. Kjo ndryshoi përsëri perceptimin e publikut për HIV/AIDS-in dhe ndërveprimet seksuale ndërsa shekulli i 20-të filloi të mbyllej – sikur të ishte fundi i “dashurisë së lirë” përgjithmonë. Njerëzit kishin frikë të infektoheshin. Prezervativët u bënë monedhë e seksit, dhe ende sot ata shihen si një nga mënyrat më të mira për të mbrojtur veten.

HIV dhe SIDA nuk janë të njëjta

Kur HIV hyn në qarkullimin e gjakut, ai sulmon sistemin imunitar të njeriut aq rëndë sa nuk është në gjendje të luftojë ndonjë infeksion tjetër viral ose bakterial. Nëse HIV nuk trajtohet, njerëzit mund të zhvillojnë SIDA dhe kjo mund të çojë në sëmundje serioze.

Këto kushte mund të përfshijnë inflamacionin e mushkërive, infeksionet kërpudhore në ezofag ose tubin e erës dhe kancerin, siç është Sarkoma e Kaposit. Por nëse HIV trajtohet mjaft herët, është e mundur të shmanget rreziku i zhvillimit të SIDA-s dhe simptomat madje mund të kthehen.

SIDA është një problem global

Në kohën kur Kombet e Bashkuara prezantuan Ditën Botërore të SIDA-s në vitin 1988, pandemia ishte përhapur në më shumë se 100 vende. Që atëherë, Dita Botërore e SIDA-s shënohet çdo vit më 1 dhjetor dhe ka miratuar një moto të veçantë. Në vitin 2021 kjo moto është “Ti japim fund pabarazive. Fund SIDA-s. Fund pandemive”.

SIDA ka goditur më shumë vendet afrikane. Profesionistëve të kujdesit shëndetësor në kontinent shpesh u mungojnë ilaçet për të trajtuar njerëzit. Dy të tretat e të gjitha infeksioneve me HIV në botë janëte njerëzit që jetojnë në Afrikë – kjo është 25.5 milionë njerëz. Rreth 2 milionë nga ata njerëz të infektuar janë nën moshën 15 vjeç. Në Afrikën Sub-Sahariane, SIDA është shkaku më i zakonshëm i vdekjeve. Vendet më të prekura nga HIV/AIDS përfshijnë Swaziland, Botsvana, Lesoto, Malavi, Namibia, Nigeria, Kenia dhe Zimbabve. Normat më të larta të infeksioneve janë në Afrikën e Jugut, ku jetojnë mbi 7 milionë njerëz të sëmurë me SIDA. Rreth 320,000 prej tyre janë fëmijë. Ekspertët thonë se do të ndërmarrin veprime globale për ta vënë nën kontroll atë epidemi.

Në Afrikë, njerëzit HIV-negativë kanë nevojë për informacion më të mirë për virusin dhe njerëzit me HIV pozitiv kanë nevojë për ndihmë më të mirë terapeutike. Por shumë njerëz atje ende përballen me diskriminim dhe stigmë sociale. Si rezultat, shumë preferojnë të mos testohen.

Antiviralët: Një zbulim i rëndësishëm

Në vitin 1996, historia e hulumtimit të SIDA-s mori një kthesë të madhe – një kthesë që çoi në shumë shpresa. Në një Kongres Ndërkombëtar për AIDS, studiuesit prezantuan një terapi të kombinuar antiretrovirale që mund të ngadalësojë ose ndalojë virusin. Një sërë ilaçesh kombinohen për të luftuar virusin – për të ndaluar riprodhimin e tij në trup – dhe për të ndaluar zhvillimin e SIDA-s. Terapia e kombinuar antiretrovirale është tani një trajtim standard për HIV. Njerëzit duhet të marrin ilaçin për pjesën tjetër të jetës së tyre, sepse nuk e largojnë domosdoshmërisht virusin nga trupi. Ai menaxhon virusin, në vend që të shërojë personin. Por terapia e kombinuar mund të zvogëlojë të ashtuquajturën ngarkesë virale në një nivel kaq të ulët sa që në disa raste nuk është më e dallueshme në trup. Kjo do të thotë gjithashtu se njerëzit me HIV, të cilët po marrin trajtim, nuk do të infektojnë më njerëz të tjerë. Dhe HIV/AIDS nuk është më “dënimi me vdekje” që njerëzit dikur kishin frikë./DW

Përgatiti në shqip Kumtari.al

Read Previous

Zlatan Ibrahimovic: Guardiola nuk më kuptoj kurrë. Ai nuk i do futbollistët me personalitet.

Read Next

Dodik, pas takimit me Escobar, shkon te Putini, kërkon forcat ajrore ruse në Bosnje